Αναπαραστάσεις αρχετύπων

Αναπαραστάσεις αρχετύπων – λίγες σκέψεις για ένα μεγάλο θέμα…

Η αναπαράσταση είναι ένα μέσο να συνδεθούμε με το συλλογικό πεδίο (το ασυνείδητο) και να αντλήσουμε από αυτό πληροφορίες. Πέρα από τις οικογενειακές αναπαραστάσεις όπου συνδεόμαστε με το πεδίο μιας οικογένειας με σκοπό την καλύτερη κατανόηση και επικοινωνία μεταξύ των μελών της, υπάρχουν και άλλες μορφές αναπαραστάσεων (επιχειρησιακές, προσωπικής εξέλιξης, αρχετύπων…)

Τα αρχέτυπα είναι πανάρχαιες μνήμες,  πρότυπες ιδέες, συμβολικές εικόνες και έννοιες που οι άνθρωποι έχουν δημιουργήσει και για χιλιάδες χρόνια έτρεφαν με τη φαντασία και την πίστη τους. Ασυνείδητα γίνονται υπόδειγμα, πρότυπο συμπεριφοράς (π.χ. η Μητέρα, ο  Ήρωας, ο Βασιλιάς…). Τα αρχέτυπα δεν είναι κάτι έξω από εμάς. Προϋπάρχουν και εκδηλώνονται μέσα από εμάς κι έτσι αναπόφευκτα καθρεφτίζουν κι ένα μέρος της προσωπικής μας εμπειρίας. Ταυτόχρονα όμως εκφράζουν κάτι πολύ μεγαλύτερο του οποίου αποτελούμε μικρό τμηματάκι. Πάντα μας υπερβαίνουν.

Οι μύθοι και τα παραμύθια, τα οποία κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα επί αιώνες, είναι γεμάτα από αρχετυπικές μορφές. Κι εμείς, ως μέρος του συλλογικού πεδίου γνώσης μπορούμε να συντονιστούμε με αυτές. Μπορούμε να εκπροσωπήσουμε διάφορα όντα, θεότητες, μυθικούς ήρωες ή έννοιες (όπως π.χ. την αφθονία, το θάνατο, τη ζωή),  ακόμα και συναισθήματα (τη χαρά, την οργή, τον φόβο…).

Οι αναπαραστάσεις παραμυθιών και μύθων ξεδιπλώνονται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο κι ας επεξεργαζόμαστε την ίδια ιστορία. Η εκδοχή εξαρτάται από τη σύνθεση της συγκεκριμένης ομάδας συμμετεχόντων, από τα θέματα που τους απασχολούν. Επίσης παίζει ρόλο σε ποιο βαθμό είναι ο κάθε ένας πρόθυμος να ανοιχτεί στην ιστορία, να αφεθεί και να εισχωρήσει μέσα της.

Μετά την αφήγηση του μύθου οι συμμετέχοντες μοιράζονται τα συναισθήματα που τους προκλήθηκαν και έτσι σιγά σιγά ξεκινά ένα δρώμενο που μοιάζει με αυτοσχέδιο θεατρικό παιχνίδι εμπνευσμένο από το “σκηνικό” της ιστορίας.  Μέσα από την εκπροσώπηση των διαφόρων χαρακτήρων του μύθου αναδύονται και ζωντανεύουν οι αρχετυπικές εικόνες και συμβολισμοί και παράλληλα ξεδιπλώνονται και οι προσωπικές μας ιστορίες.

Όμως, οι συμμετέχοντες δεν εκφέρουν την δική τους γνώμη, μια άποψη που είχαν από πριν. Αντιθέτως, συχνά λένε κάτι που τους είναι πρωτόγνωρο και τους εντυπωσιάζει. Συχνά εκπροσωπούν μια τάση διαφορετική από τη δική τους, ακριβώς για να μπουν στη θέση άλλων ανθρώπων, να τους κατανοήσουν και να αποκτήσουν μια πιο σφαιρική ματιά.

Ακόμη και ο συντονιστής μπαίνει βαθιά στη ροή της ιστορίας, άλλοτε ως παρατηρητής κι άλλοτε ως εκπρόσωπος, χωρίς να προσπαθεί να ελέγξει την έκβαση. Δεν λειτουργεί βάση των γνώσεων του, της κοσμοθεωρίας του  ή κάποιας «επιθυμητής εκδοχής», ενός happy end. Αφήνεται ταπεινά στα χέρια της Σοφίας και της Αρμονίας να τον οδηγήσουν σε όποια παρέμβαση χρειαστεί.

Οπότε, στο βαθμό που είμαστε ικανοί  να συνδεθούμε, μπορούμε να εισχωρήσουμε σε μια αρχετυπική έννοια, να συντονιστούμε με αυτή και να την αφήσουμε να μιλήσει μέσα από εμάς.  Και όπως μπορούμε  να μπούμε στη συγκεκριμένη κατάσταση, έτσι ακριβώς μπορούμε και να βγούμε! Εξαιρετική ευκαιρία να συνειδητοποιήσουμε και να ασκηθούμε στο τρόπο, πως κάνουμε το βήμα για να αποχωρήσουμε από μια δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση, όπως είναι π.χ. ο φόβος.

Ειδικά, όταν κουβαλάμε φόβους, που δεν είναι  δικοί μας προσωπικά,  αλλά είναι συλλογικοί, στηριγμένοι σε κάποια επικίνδυνη εμπειρία από το παρελθόν ή σε καταστροφικό σενάριο ενός ζοφερού μέλλοντος…

Η εμπειρία της εκπροσώπησης μας βοηθάει να εξασκηθούμε στο  να «μπαίνουμε» σε πιο αναζωογονητικά πεδία συναισθημάτων (όπως η χαρά, η ευγνωμοσύνη) και να τα διατηρούμε μέσα μας ακόμη κι όταν συναντάμε καθημερινές δυσκολίες. Όχι να προσπαθούμε να παγιδεύσουμε τη χαρά, αλλά να ανοιγόμαστε σε αυτήν! Αυτό είναι θέμα συνειδητής επιλογής.

Μοιάζει λίγο με την προσήλωση στη θετική σκέψη, αλλά εδώ δεν πρόκειται για νοητική διαδικασία, είναι μια κατάσταση, μια χαρούμενη κατάσταση ύπαρξης. Την περιγράφουν διάφορα φιλοσοφικά κείμενα. Την αναζητούμε μέσα από διαλογισμούς. Στην αναπαράσταση τη βιώνουμε. Μπαίνουμε σε αυτήν, της ανοιγόμαστε και  έστω για λίγο μας γεμίζει, μας διαπερνά ολόκληρους, χανόμαστε μέσα της…

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αναπαράσταση είναι, κατά μία έννοια, βιωματικός διαλογισμός…  Ο εκπρόσωπος για λίγο αποστασιοποιείται από το Εγώ του, σταματά να σκέφτεται με τον συνηθισμένο του τρόπο και ανοίγεται σε μια εντελώς διαφορετική οπτική. Αντιλαμβάνεται τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός άλλου ατόμου ή όντος, κάτι που συχνά  θεραπεύει παλιές πληγές, φέρνει νέες λύσεις και πάντα  μας εμπλουτίζει. Είναι μια μορφή μύησης.

Παρόλα αυτά, η αναπαράσταση δεν δείχνει όλη την αλήθεια. Είναι μια εικόνα, μια «φωτογραφία» της κατάστασης όπως μας επιτρέπεται να τη δούμε τη συγκεκριμένη στιγμή. Κι ο καθένας κρατά από αυτήν μόνο όσα τον βοηθούν και τον εμπνέουν.